Dokładnej daty powstania Morąga nie sposób ustalić. Historycy są skłonni do umiejscowenia tego faktu w końcu XIII w. Około 1280 roku, na miejscu staropruskiej osady, Krzyżacy zbudowali drewnianą strażnicę, zastąpioną ok. 1370 r. budowlą murowaną. Rozwijająca się przy strażnicy osada ok. 1327 r. uzyskała prawa miejskie (prawdopodobnie było to dużo wcześniej, jednak nie zachowały się żadne dokumenty).

Problemy stwarza także ustalenie genezy nazwy miasta. Najcześciej spotykana jest hipoteza, że pochodzi ona od pruskiej nazwy jeziora: Mawrin, Maurin lub Morin. Jest to o tyle trudne, gdyż w czasie burzliwej historii miasta nie zachował się jego przywilej lokacyjny.

 

W pierwszej połowie XIV wieku miasto otoczono murami obronnymi

z trzema bramami. W 1440 r. Morąg przystąpił do Związku Pruskiego, a po opanowaniu zamku krzyżackiego w 1454 r. złożył hołd królowi Kazimierzowi Jagiellończykowi. Po pokoju toruńskim miasto pozostało w granicach lennych Prus Książęcych 1807 r. w czasie nagłego ataku pruskiej konnicy nieomal nie dostał się do niewoli marszałek Napoleona, późniejszy król Szwecji Bernadotte.

W XVII i XVIII wieku w Morągu i okolicy dość dużą rolę odgrywali Polacy, o czym świadczą powtarzające się na kartach dokumentów miejskich polskie nazwiska: Woliński, Obuchowski, Liszewski, Sadowski, Podleśny, Wilanowski itd.

- związana z Morągiem i okolicą rodzina Dohnów.

Najciekawsze zabytki miasta:

- mury obronne, gotyckie z XIV-XV wieku;

- skrzydło północno-wschodnie zamku krzyżackiego, gotyckiego z XIV wieku, odbudowane w 1584 roku, przebudowane w 1815 roku, piwnice pod dawnymi skrzydłami, gotyckie z XIV wieku, mury obronne i fosa z XIV wieku.

- ratusz gotycki z końca XIV wieku, odrestaurowany w 1843 roku, odbudowany po zniszczeniach wojennych w latach 1948-1953.

- kościół parafialny gotycki z 1303-1331 roku, przebudowany w końcu XV-XVI wieku.

- pałac magnackiej rodziny Dohnów z 1562-1571 roku, przebudowany w stylu barokowym przez Hindersina w latach 1717-1719, obecnie siedziba Muzeum Herdera i Muzeum Warmii i Mazur.

- przed ratuszem zdobyte przez Niemców w 1870 roku, armaty francuskie.

W obrębie miasta przy ul. Dąbrowskiego pomnik i jeden z największych w Polsce cmentarzy żołnierzy Armii Radzieckiej oraz trzy inne cmentarze – ewangelicki, polski, i niemiecki, a przy ulicy Żeromskiego cmentarz żydowski.